Tháng năm về, khi những cơn gió đầu hạ bắt đầu mang theo hơi nóng trên qua từng triền đồi, Nam Dương lại bước vào mùa đẹp nhất trong năm - mùa vải chín. Từ trên cao nhìn xuống, những vườn vải nối nhau trải dài dưới chân núi Am Vãi như một tấm thảm đỏ óng ánh trong nắng sớm. Từng chùm quả căng tròn, lấp ló sau màu lá xanh non, báo hiệu một mùa thu hoạch đầy hy vọng của người nông dân nơi đây.
Nhưng với người dân Nam Dương, trái vải không chỉ là một loại quả đặc sản của mùa hè. Đằng sau vị ngọt ấy còn là câu chuyện của đất, của người và của cả một miền quê đang từng ngày chuyển mình.
Trước khi đến với những khu vườn đỏ ngọt dưới chân núi, người Nam Dương thường nhắc du khách ghé qua chùa Am Vãi - nơi được xem như chốn linh thiêng gắn bó với đời sống tinh thần của bao thế hệ. Nằm lặng yên trên đỉnh núi cao, chùa Am Vãi hiện lên giữa mây trời với vẻ trầm mặc, cổ kính. Không chỉ là điểm tựa tâm linh, nơi đây còn lưu giữ nhiều câu chuyện dân gian được người dân truyền lại từ đời này sang đời khác. Giữa núi rừng ấy có một chiếc giếng nhỏ quanh năm đầy nước, được người dân trìu mến gọi là “giếng ngọc”. Người già trong làng kể rằng, từ thuở xa xưa, khi núi rừng Am Vãi còn phủ đầy sương trắng, những người tu hành từng tìm thấy dòng nước trong vắt giữa đá núi. Nước mát lành đến mức có thể soi bóng mây trời. Rồi chẳng biết từ bao giờ, câu chuyện về giếng ngọc cứ thế lớn lên theo lời kể của những người mẹ, người bà. Người ta tin rằng chính mạch nước ấy đã nuôi dưỡng đất đai dưới chân núi, để cây trái thêm xanh, mùa màng thêm trĩu quả. Có lẽ cũng bởi thế mà mỗi độ tháng năm về, khi mùa vải bắt đầu chín đỏ, người dân nơi đây lại cảm nhận rõ hơn sự gắn bó giữa thiên nhiên, đất trời và cuộc sống của con người.
Dưới chân núi Am Vãi, những vườn vải Nam Dương đang vào mùa thu hoạch rộn ràng nhất trong năm. Từng chùm quả óng lên trong nắng sớm như gom cả nắng gió, đất lành và sự cần mẫn của người nông dân. Nhưng phía sau vị ngọt của trái vải chưa bao giờ chỉ là sự ưu ái của thiên nhiên.
Khi những cơn mưa xuân còn lặng lẽ đọng trên kẽ lá, người trồng vải đã bắt đầu một mùa chăm cây mới. Từ cắt tỉa cành để đón nắng, chăm hoa đúng thời điểm đến theo dõi từng biến chuyển nhỏ của thời tiết… tất cả đều được nâng niu như chăm chính niềm hy vọng của mình. Những đôi bàn tay rám nắng ấy hiểu rằng, muốn có mùa quả đẹp thì cây phải khỏe từ gốc, đất phải sạch và từng chùm quả phải được chăm chút bằng sự kiên nhẫn suốt nhiều tháng trời.
Ngày nay, người dân Nam Dương không còn chỉ trồng vải bằng kinh nghiệm truyền đời. Nhiều hộ dân, hợp tác xã đã mạnh dạn áp dụng quy trình sản xuất an toàn, chú trọng kỹ thuật chăm sóc và nâng cao chất lượng sản phẩm. Từ việc sử dụng phân bón hợp lý, quản lý sâu bệnh theo hướng an toàn đến ghi chép nhật ký chăm sóc, giữ chất lượng quả đồng đều… tất cả đều hướng tới mục tiêu giữ trọn vị ngọt của trái vải quê hương. Có lẽ vì thế mà mỗi mùa hè đi qua, trái vải Nam Dương không chỉ chín bằng nắng gió, mà còn chín bằng mồ hôi, sự nhẫn nại và niềm tin lặng lẽ của những người nông dân gắn bó cả đời với đất. Ở Nam Dương, câu chuyện của trái vải không dừng lại ở mùa thu hoạch. Phía sau niềm vui được mùa luôn là những nỗi trăn trở rất thật: làm sao để trái vải không chỉ đẹp trên cành mà còn được thị trường nhớ tên, được người tiêu dùng đón nhận và có thể đi xa hơn khỏi miền quê nhỏ bé này.
Đã có thời gian, người trồng vải chỉ biết thấp thỏm chờ thương lái đến tận vườn. Được mùa thì lo mất giá, mất mùa lại càng thêm vất vả. Nhưng chính những lần được - mất ấy đã khiến người dân hiểu rằng, muốn trái vải có chỗ đứng lâu dài thì chỉ chăm tốt thôi là chưa đủ. Từ những khu vườn dưới chân núi Am Vãi, nhiều hộ dân và hợp tác xã đã bắt đầu thay đổi cách nghĩ, cách làm. Người nông dân giờ đây không chỉ biết chăm cây mà còn học cách xây dựng thương hiệu cho nông sản quê hương. Những buổi trao đổi kỹ thuật, những cuộc họp hợp tác xã, những cuốn sổ ghi chép quy trình chăm sóc… xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống của người trồng vải. Những nỗ lực âm thầm ấy rồi cũng được ghi nhận khi vải u hồng Nam Dương được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao. Đó không chỉ là sự khẳng định về chất lượng sản phẩm địa phương mà còn là niềm tự hào của những người nông dân đã dành cả thanh xuân để giữ màu xanh cho vườn cây.
Cùng với chuyển đổi trong sản xuất là sự thay đổi trong cách tiêu thụ nông sản. Giữa những vườn vải đỏ rực, các phiên livestream bán hàng bắt đầu xuất hiện. Những video ngắn về mùa thu hoạch được đăng tải trên mạng xã hội. Những đơn hàng được kết nối qua các nền tảng số và thương mại điện tử. Người nông dân Nam Dương đang từng bước học cách kể câu chuyện về trái vải bằng một ngôn ngữ mới ngôn ngữ của công nghệ số và thị trường hiện đại.
Không chỉ có vải thiều, Nam Dương hôm nay còn xuất hiện thêm nhiều mô hình nông nghiệp mới. Ngay nơi đầu cầu Nam Dương, những giàn nho hạ đen không hạt đang vào mùa thu hoạch. Từng chùm nho phủ lớp phấn trắng tự nhiên lấp lánh dưới nắng như minh chứng cho sự mạnh dạn đổi mới của người nông dân nơi đây. Từ những vườn vải truyền thống đến các mô hình cây trồng mới, người dân Nam Dương đang cho thấy khát vọng xây dựng một nền nông nghiệp không chỉ bền vững mà còn biết thích ứng với yêu cầu của thị trường và thời đại số. Chiều muộn, khi hoàng hôn dần buông xuống trên những triền đồi, từng chuyến xe chở đầy vải ngọt lại nối nhau rời quê hương, mang theo hương vị của đất lành, của sự cần mẫn và niềm hy vọng đến khắp mọi miền đất nước.
Ở nơi ấy có những người nông dân đã dành cả tuổi trẻ để giữ màu xanh cho vườn cây. Có những người trẻ đang học cách đưa nông sản quê hương bước vào hành trình chuyển đổi số. Và cũng có những câu chuyện bình dị về một miền quê đang từng ngày đổi mới bằng chính đôi bàn tay lao động của mình.
Từ những triền đồi bình yên dưới chân chùa Am Vãi, trái vải Nam Dương hôm nay không còn chỉ là một thức quà của mùa hè, mà đã trở thành biểu tượng cho tinh thần dám nghĩ, dám làm và khát vọng vươn lên của người dân quê hương. Bởi sau tất cả, điều còn đọng lại trong mỗi mùa vải chín không chỉ là vị ngọt nơi đầu lưỡi, mà còn là vị ngọt của đất, của người và của một miền quê đang từng ngày chuyển mình mạnh mẽ.
Ảnh : Lưu Thảo
